Akredytacje uczelni ekonomicznych

Historia psa o imieniu Pete, który dzięki prowokacji dziennikarzy BBC w październiku 2013 roku został absolwentem MBA uczelni o nazwie American University of London (AUOL), okazuje się niezwykle pouczająca, zwłaszcza dla pracodawców. Bo cóż wart jest absolwent uczelni, którą w systemie kształcenia na odległość ukończyć może nawet pies, byle zapłacił czesne? A Pete uzyskał dyplom bez najmniejszego wysiłku, czy przesłania jakiejkolwiek pracy, w ciągu zaledwie 4 dni od opłacenia nieco ponad 7 tys. dolarów czesnego.

Psa, a raczej dociekliwych dziennikarzy powinny się wystrzegać wszystkie uniwersytety, które nie posiadają żadnej akredytacji. W świecie są przecież kraje, gdzie można otworzyć dowolną uczelnię o prestiżowo brzmiącej nazwie (AUOL działa na Karaibach, choć rachunek bankowy ma w Wielkiej Brytanii, a adres biura w małej miejscowości pod Londynem), bez żadnej kontroli czy akredytacji uznanych instytucji edukacyjnych. Dlatego zarówno kandydaci na studia, jak i pracodawcy zawsze powinni brać pod uwagę rangę uczelni. Rynek globalny dzieli je na dwa segmenty – prestiżowe, czyli posiadające uznane akredytacje i pozostałe. Tylko absolwenci akredytowanych uczelni mają pewność, że wśród nich nie ma Pete’a.

Akredytacje a pozwolenia na prowadzenia działalności edukacyjnej

Uzyskanie pozwolenia na prowadzenie uczelni lub innej instytucji edukacyjnej prowadzącej np. studia podyplomowe to formalność administracyjna. W niektórych krajach, w tym w Polsce uzyskanie wpisu na listę uczelni wyższych wiąże się ze spełnieniem szeregu wymogów np. zapewnienie minimum kadrowego wykładowców z tytułem profesora lub doktora habilitowanego. W świecie są też państwa, gdzie samo zarejestrowanie uczelni nie wymaga zbyt wielu formalności.

Co to są akredytacje instytucji edukacyjnych?

Uzyskanie akredytacji oznacza spełnienie przez instytucję edukacyjną przynajmniej minimalnych standardów kształcenia. Im wyższe są te standardy, tym akredytacja jest trudniejsza do uzyskania, ale jest ona również najwyżej ceniona. Standardy kształcenia tworzą organizacje, instytucje lub agendy rządowe odpowiedzialne za edukację w określonej dziedzinie lub za cały system edukacji na poziomie wyższym w danym kraju. Akredytacji w zakresie kształcenia w systemie anglosaskim często udzielają stowarzyszenia zawodowe np. American Bar Association (ABA), zakreślając przy okazji zakres – do branży lub do terytorium. Wspomniana ABA akredytuje wyłącznie uczelnie amerykańskie, nie udziela akredytacji szkołom prawa działającym w innych krajach.

Dlaczego ważne są rekomendacje wystawiane uczelni przez niezależnych ekspertów?

Na rynku edukacyjnym działa bardzo dużo placówek, które spełniają krajowe reguły administracyjne pozwalające wpisać je na listę uczelni. Jednak poziom kształcenia w funkcjonujących już uczelniach jest różny. Dlatego partnerzy naukowi z całego świata zwracają uwagę na rekomendacje, jakie posiada uczelnia w zakresie jakości kształcenia i poziomu prowadzonych badań naukowych. Najważniejszą rekomendacją są – uzyskane w instytucjach środowiskowych – akredytacje, których nie można sobie kupić.

Jakie akredytacje są najwyżej cenione przez uczelnie ekonomiczne?

Pierwsze szkoły biznesu kształcące w zakresie zarządzania, rachunkowości, ekonomii powstały w Stanach Zjednoczonych pod koniec XIX wieku. I tam po raz pierwszy pojawiła się potrzeba sprawdzania jakości kształcenia w tych uczelniach.

AACSB (Association to Advance Collegiate Schools of Business) to amerykańska instytucja akredytująca, która działa od 1916 roku. Akredytacje AACSB mają wszystkie najlepsze uczelnie amerykańskie posiadające własne szkoły biznesu, a od niedawna także uczelnie zagraniczne, w których poziom kształcenia AACSB uznaje za równie dobry, jak w analogicznych uczelniach amerykańskich.

W Europie szkoły biznesu pojawiły się znacznie później, dopiero w drugiej połowie XX wieku, a akredytującą je instytucję w formie fundacji powołano dopiero w 1970 r. Jest to Foundation for Management Development, której akredytacja nosi nazwę EQUIS.

Czy takie same akredytacje dotyczą wszystkich poziomów kształcenia w uczelniach biznesowych?

Nie. Dla programów podyplomowych MBA i Executive MBA obowiązuje akredytacja AMBA, udzielana przez organizację pod nazwą Association of MBAs. Standard kształcenia w ramach programu MBA jest na tyle specyficzny, że w jego przypadku najważniejsza jest ocena ekspertów tworzących te programy na różnych uczelniach oraz pracodawców. Wspólnie określają oni listę oczekiwań, które powinna spełnić uczelnia oferująca program MBA.

Co to jest „triple-crown acreditation”, albo inaczej „trzy korony”?

Od kilkunastu lat na rynku kształcenia menedżerskiego najwyżej cenione są uczelnie, którym udało się uzyskać wszystkie trzy uznane akredytacje międzynarodowe: AACSB, EQUIS i AMBA. Trzy akredytacje oznaczają, że uczelnia jest sprawdzana trzykrotnie przez różne komisje oceniające najważniejsze parametry, wpływające na jakość kształcenia i prowadzonych badań. Te trzy akredytacje stały się pozytywnym wyróżnikiem, marką, jaką szczycą się najlepsze uczelnie. Dlatego w języku potocznym określa się je mianem „uczelni z grupy trzech koron”.

Ile uczelni posiada „trzy korony”?

Na całym świecie działa ponad 10 tys. szkół biznesu, ale tylko 56 uzyskało status uczelni z „trzema koronami”. Ta liczba cały czas rośnie, bo ze względu na prestiż, jaki daje potrójna akredytacja, coraz więcej uczelni na świecie stara się ją uzyskać.

Czy są jeszcze inne akredytacje dla uczelni biznesowych?

Tak. W grupie szkół biznesu, ale też innych instytucji edukacyjnych, w tym firm szkoleniowych z Europy Środkowo-Wschodniej wysoko ceniona jest akredytacja CEEMAN, która pojawiła się w ślad za szybko rozwijającym się rynkiem usług edukacyjnych w latach 1990. Ranga tej akredytacji z roku na rok rośnie ze względu na ogromne zaangażowanie organizatorów w podnoszenie jakości kształcenia w uczelniach z Europy Wschodniej. Dlatego akredytację CEEMAN określa się mianem „czwartej korony”.

Jak przebiega proces akredytacji?

Wymogi kształcenia dla danego kierunku, standard kształcenia a także wskaźniki jakościowe prowadzonych badań naukowych dość szczegółowo określają dokumenty przyjęte przez instytucje akredytacyjne jako wytyczne. Uczelnia ekonomiczna , która chce uzyskać jedną z międzynarodowych akredytacji na początku dokonuje samoewaluacji w odniesieniu do kryteriów. Proces dochodzenia do spełnienia wszystkich niezbędnych wymogów w związku z ubieganiem się o akredytację często trwa nawet kilka lat. Ostatnim etapem jest zatwierdzenie samoewaluacji i sprawdzenie jej zgodności ze stanem rzeczywistym przez komisję zewnętrzną, która prowadzi co najmniej kilkudniowy audyt w tej uczelni. Audyt kończy się listą zaleceń, co należy poprawić i ewentualnie przyznaniem akredytacji. Jeśli lista zaleceń jest dość duga, a uczelnia nie ma żadnej innej akredytacji, to akredytacja jest najczęściej przyznawana na krótszy czas i wyłącznie warunkowo.

Kim są eksperci oceniający uczelnię?

W przypadku instytucji akredytujących uczelnie biznesowe, w skład komisji przeprowadzających audyt wchodzą rektorzy i profesorowie z takich samych uczelni, ale z innych krajów oraz przedstawiciele pracodawców ze świata biznesu, często prezesi firm. Uczelnie techniczne, prawnicze lub medyczne są akredytowane przez komisje środowiskowe z udziałem praktyków np. z izb lekarskich, samorządu prawników, stowarzyszeń zawodowych.

Co jest przedmiotem badania komisji akredytacyjnej?

Wymagania dla każdej akredytacji są nieco inne. Istnieją całe listy rekomendacji i dostosowania reguł obowiązujących w uczelni do zasad w ramach akredytacji, a instytucje akredytujące organizują nawet specjalne szkolnie dla pracowników uczelni, jak przygotować placówkę do akredytacji. Chodzi o wdrożenie uniwersalnych standardów pracy i kontroli jakości kształcenia.

Podstawowym celem akredytacji jest określenie misji uczelni, sprawdzenie jakości kształcenia i sposobu mierzenia jego efektów oraz poziomu badań naukowych i publikacji. Dodatkowo oceniane są warunki studiowania, obsługa studentów, poziom umiędzynarodowienia, przestrzeganie zasad równego traktowania, w tym dostęp dla osób niepełnosprawnych. Badanie obejmuje samoocenę uczelni oraz rzeczywistą ocenę zewnętrzną komisji akredytującej.

Jak długo trwa proces akredytacji?

Dostosowanie uczelni do wymogów akredytacji trwa zwykle kilka lat. Przygotowanie dokumentów akredytacyjnych, w tym samooceny, to kilkumiesięczna praca wewnętrznego zespołu, zaś wizyta komisji akredytacyjnej trwa kilka dni do tygodnia.

Ile kosztuje akredytacja?

Za najwyżej cenione akredytacje nic się nie płaci. Jedyne koszty, jakie ponosi uczelnia, dotyczą zmian organizacyjnych, w tym dostosowania procesów wewnętrznych do standardów uczelni akredytowanej oraz pracy zespołów przygotowujących dokumentację. Najczęściej są to inwestycje pozwalające na lepsze zarządzanie uczelnią.

Jakich akredytacji udzielają polskie agendy rządowe?

Istnieją też akredytacje krajowe, udzielane przez agendy rządowe. W Polsce jest to Polska Komisja Akredytacyjna (PKA).Wyniki jej ocen dla poszczególnych kierunków i uczelni są dostępne na stronie internetowej PKA i stanowią ważną informacje dla kandydatów na studia. PKA ocenia jakość i dostępność profesorów wykładających na danym kierunku, ich dorobek naukowy, program kształcenia, jakość publikacji, w tym sylabusów, oraz rezultaty kształcenia przez pryzmat profilu zawodowego absolwenta. Najwyższą oceną przyznawana przez PKA jest ocena wyróżniająca dla badanego kierunku. Ocena negatywna jest sygnałem do wszczęcia działań naprawczych, ale często skutkuje zamknięciem kierunku. Środek skali stanowią oceny: pozytywna i warunkowa. PKA jest jedyną polską instytucja akredytacyjną zarejestrowana przez European Quality Assurance Register for Higher Education.

Od 2011 r. działa też Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych będący organem doradczym ministra nauki i szkolnictwa wyższego. Komitet ocenia jednostki naukowe według standardów i zasad uznanych na świecie, co ma się przełożyć na powiązanie wysokości finansowania z jakością prowadzonych prac badawczych. W wyniku oceny, jednostki naukowe są klasyfikowane do jednej z czterech kategorii: A+ - poziom wiodący w skali kraju, A – poziom bardzo dobry, B - poziom akceptowalny z rekomendacją wzmocnienia działalności naukowej oraz C - poziom niezadowalający.

Czy akredytacje instytucji rządowych wpływają na finansowanie uczelni?

W Polsce z budżetu państwa są finansowane wyłącznie uczelnie publiczne. Oceny PKA nie przekładają się na ich finansowanie, chyba, że powodu złej oceny kierunek zostaje zamknięty. Wielkość dotacji wynika z algorytmu, w którym zasadniczą zmienną jest liczba studentów na studiach stacjonarnych. Negatywna ocena PKA dla kierunku może oznaczać jego zamknięcie, a więc utratę studentów i w efekcie zmniejszenie dotacji. Natomiast w ślad za najwyższą oceną parametryczną jednostek naukowych mogą iść dodatkowe pieniądze na badania naukowe od ministra nauki i szkolnictwa wyższego, nawet dla uczelni niepublicznych.

Czy akredytacja jest udzielana raz na zawsze?

Nie. Każda akredytacja jest przyznawana na jakiś czas (najczęściej na 3 do 5 lat), po którym uczelnia przechodzi ponownie kontrolę i wówczas może utrzymać lub stracić otrzymaną wcześniej akredytację. Może też zmienić się wcześniejsza ocena na wyższą lub niższą.

Kogo interesują wyniki akredytacji?

Wszystkich klientów i partnerów uczelni. Każdy kandydat na studia musi wiedzieć, czy powierza odpowiedniej instytucji swoją edukację, a więc ważną część swojego życia. Negatywne oceny sygnalizują nawet zagrożenie nieukończeniem studiów w przypadku rozwiązania kierunku. Młodzi naukowcy uważnie śledzą wyniki akredytacji zanim zdecydują, z jakim instytutem zwiążą swoją karierę. Reputacja uczelni i kierunku wyrażona między innymi przez posiadane akredytacje często określa status naukowca mniej znanego z nazwiska. Dzięki akredytacjom uczelnie z różnych krajów łatwiej nawiązują współpracę i wymianę pomiędzy studentami i wykładowcami, tworzą wspólne zespoły badawcze.

Jakie akredytacje posiada Akademia Leona Koźmińskiego?

ALK ma trzy najważniejsze akredytacje międzynarodowe: AACSB, EQUIS i AMBA. Wszystkie są aktualne. Ma też akredytację CEEMAN.

Wśród krajowych akredytacji ALK posiada aż trzy najwyższe oceny wyróżniające Polskiej Komisji Akredytacyjnej (PKA) dla kierunków: zarządzanie, prawo, administracja (na sześć prowadzonych kierunków). Posiada też najwyższą ocenę parametryczną jako wiodąca jednostka naukowo-badawcza.

Ewa Barlik