Studia podyplomowe » Blog » Zarządzanie ryzykiem projektów kosmicznych z perspektywy małych i średnich przedsiębiorstw.
12.11.2019
News

Zarządzanie ryzykiem projektów kosmicznych z perspektywy małych i średnich przedsiębiorstw.


Co się działo w Waszyngtonie, czyli  IAC 2019 okiem Centrum Studiów Kosmicznych ALK.


Zarządzanie ryzykiem projektów kosmicznych z perspektywy małych i średnich przedsiębiorstw. Wyzwania zmieniającego się krajobrazu.


Autorka: Katarzyna Malinowska


Międzynarodowy Kongres Astronautyczny, który odbył się już po raz 70-ty, tym razem w Waszyngtonie, jest wydarzeniem, które nie tylko gromadzi przedstawicieli przemysłu kosmicznego z całego świata, umożliwia networking wśród wszystkich środowisk związanych z eksploracją przestrzeni kosmicznej, lecz daje także kosmiczny wprost zastrzyk wiedzy, którą dzielą się w równym stopniu naukowcy, jak i praktycy z całego świata.


Udział w Kongresie miało także Centrum Studiów Kosmicznych Akademii Leona Koźmińskiego, które miałam zaszczyt reprezentować wraz z dr Aleksandrą Bukałą, Dyrektor Departamentu Strategii i Współpracy Zagranicznej z Polskiej Agencji Kosmicznej. Podczas sesji dotyczącej przedsiębiorczości w sektorze kosmicznym prowadzonej przez Kena Davidiana z FAA, zaprezentowałyśmy referat dotyczący zarządzania ryzykiem w projektach kosmicznych z perspektywy przedsiębiorstw NewSpace i kosmicznych startupów, w obliczu zmieniających się uwarunkowań w sektorze kosmicznym. Posłużenie się przykładem Polski miało w naszym założeniu służyć jako przykład charakterystyczny także dla innych państw, które w kontekście branży kosmicznej uchodzą za „emerging”. A to wszystko w celu wyciągnięcia wniosków, które mogą posłużyć jako swoistego rodzaju drogowskaz rozwoju w zmieniającej się gospodarce kosmicznej.


Głównym naszym celem było zbadanie w jaki sposób małe, niedoświadczone przedsiębiorstwa z państw stosunkowo niedawno obecnych w branży kosmicznej mogą znaleźć swoje miejsce na tradycyjnych zinstytucjonalizowanych rynkach oraz w środowisku określanym nazwą NewSpace. Biorąc pod uwagę realia polskie, ewidentnym jest, że rodząca się dopiero, choć dynamicznie, branża kosmiczna koncentrowała się do tej pory przede wszystkim na wsparciu publicznym ze strony dużych krajowych (w przypadku Polski NCBiR i PolSA) i międzynarodowych (głównie ESA) instytucji. Pod uwagę przy tym brałyśmy pozycję polskich MŚP w globalnym łańcuchu wartości w dużych międzynarodowych misjach kosmicznych, zarówno na rynku upstream, jak i downstream, uwzględniając takie czynniki jak ryzyko kontraktowe, techniczne i biznesowe związane z taką współpracą.


Stan istniejący w tej chwili wydaje się nie do utrzymania w długim okresie czasu. Utrzymanie go byłoby zresztą ze wszechmiar niekorzystne zarówno w skali makro, jak i mikroekonomicznej. Komercjalizacja przedsięwzięć podejmowanych przez przedsiębiorstwa NewSpace jest jedyną drogą do ich utrzymania, a tym bardziej do rozwoju. Z tego stwierdzenia wynikają jednak praktyczne problemy, bowiem po okresie przebywania pod parasolem publicznym, MŚP z sektora kosmicznego stają przed problemem przekształcenia swojego modelu biznesowego z projektów badawczo-rozwojowych i wsparcia instytucjonalnego w projekty w pełni komercyjne, objęte kontraktami zawieranymi z dużymi graczami. Czy są one na taki krok gotowe? Ciężar przechodzenia z wieku niemowlęcego, spędzonego w protekcyjnych ramionach projektów finansowanych ze środków publicznych, wymaga bardzo często rewolucyjnej zmiany sposobu myślenia i wprowadzania innowacyjnych rozwiązań, które pozwoliłyby małym przedsiębiorstwom, w tym startupom, konkurować i współpracować z dużymi. Wiąże się to nie tylko ze zmianą geograficznego wymiaru działalności (z europejskiego na globalny), ale także z wprowadzeniem innowacyjnych modeli biznesowych, narzędzi zarządzania projektami, środków zarządzania ryzykiem itp. Naszym celem, nakreślonym w badaniu tej problematyki, było przedstawienie różnicy pomiędzy zawieraniem umów z klientami komercyjnymi i instytucjonalnymi, procesem przechodzenia od dostawców komponentów do elementów, czy dostawców podsystemów, a także ryzyk związanych z procesem transformacji. Podjęty w ten sposób projekt badawczy koncentruje się na analizie różnych aspektów innowacyjnej przedsiębiorczości kosmicznej w procesie transformacji z uczestników projektów finansowanych ze środków publicznych w pełnoprawnych komercyjnych graczy kosmicznych.

Kwestia ta wymaga holistycznego podejścia z uwzględnieniem menedżerskich, inżynieryjnych i prawnych aspektów innowacyjnej przedsiębiorczości. I tak, reasumując analizę podjętą w tych obszarach, zarysowały się dość jednoznaczne konkluzje. Pod względem technologicznym na pierwszy plan wysuwa się stwierdzenie, że przemysł kosmiczny z uwagi na wysokie wymogi wiarygodności technologicznej (brak możliwości naprawienia błędów w sprzęcie wyniesionym w przestrzeń kosmiczną) jest unikalny, a to ma podstawowy wpływ na proces projektowania i realizacji projektu. Znacznie większy nacisk kładzie się na projekt i niekończące się testy. Dążenie do ograniczenia ryzyka technologicznego, powoduje, że główni wykonawcy (prime contractors) polegają wyłącznie na zaufanych i dobrze sprawdzonych łańcuchach dostaw, co wymusza często konsolidację pionową, poprzez zakładanie spółek zależnych w innych krajach, aby zaspokoić lokalne wymagania polityczne, lecz pozwalające na zaspokojenie podstawowego celu –  niezawodności technologicznej. Jest to prawdziwe wyzwanie dla nowych przedsiębiorstw. Nowa firma, która chce działać w przemyśle kosmicznym, musi nauczyć się nie tylko technologii, ale także sposobów udowodnienia swojej niezawodności. Odpowiedzią na to wyzwanie może być spojrzenie poza rynek instytucjonalny, jak dzieje się to już i w Europie i USA w ostatnim czasie. Nie zwalnia to jednak młodych przedsiębiorców kosmicznych z wymogu niezawodności, która musi być traktowana jako absolutny priorytet. Rolą instytucji takich jak agencja kosmiczna, o ile nie jest finansowanie projektów, to z pewnością może być wspieranie i promowanie wiarygodnych firm krajowych na rynku globalnym. To, co mogłoby kształtować rzeczywistość NewSpace w powstającym przemyśle kosmicznym, to próba znalezienia nowych nisz w biznesie kosmicznym, dotychczas nierozpoznanych lub prawie niezbadanych, co dałoby możliwość stworzenia równych szans wraz z wielkimi graczami.


Perspektywa zarządzania projektami kosmicznymi MŚP rodzi również pytania o rolę regulacji prawnych w procesie transformacji przedsiębiorstw NewSpace. W odróżnieniu od większości dyskusji na temat prawa kosmicznego, kwestia ta powinna być omawiana na poziomie prawa krajowego, którego adresatami są podmioty prywatne, a nie tylko państwa i strony traktatów kosmicznych. Ważnym narzędziem zarządzania projektami kosmicznymi jest otoczenie prawne. Choć technologia i przedsiębiorczość mają pierwszeństwo, a prawo ma zadanie służebne, nie ma wątpliwości, że zły sługa, lub jego brak, może co najmniej utrudnić podejmowanie przedsięwzięć kosmicznych. Istnieje silny związek pomiędzy zarządzaniem projektem a prawem. Wydaje się, że tak jest szczególnie w kontekście branż rozwijających się. Prawo jest ważnym czynnikiem w zarządzaniu ryzykiem związanym z projektami kosmicznymi na poziomie przynajmniej wymagań licencyjnych i technicznych oraz reżimu odpowiedzialności. Jeżeli nie istnieje prawo regulujące powyższe aspekty, oznacza to trudność w ocenie ryzyka projektu. Z taką rzeczywistością mamy do czynienia w większości wschodzących rynków kosmicznych.


Konkluzje jakie rodzą się po analizie tej problematyki są dość jednoznaczne; zarządzanie ryzykiem związanym z projektami kosmicznymi wymaga połączenia narzędzi obejmujących technologię, ekonomię, zarządzanie i prawo. Technologia i narzędzia ekonomii i zarządzania mają pierwszorzędne znaczenie, a komercjalizacja i umożliwienie rozwoju i dojrzewania NewSpace wymaga zastąpienia pomocy publicznej przyjaznym otoczeniem regulacyjnym. Nie ulega wątpliwości, że uregulowanie komercyjnej eksploracji przestrzeni kosmicznej jest niezwykle trudnym zadaniem, nawet przy wielu przykładach europejskiego prawa krajowego i modelowych koncepcji takiego prawa opracowanych przez organizacje międzynarodowe i prawie 30 państw. Takie prawo powinno być odzwierciedleniem precyzyjnej strategii kosmicznej państwa. Zakładając, że firmy NewSpace są ważnym elementem takiej strategii, w tym również wtedy, gdy rozpoczynają one swoje przedsięwzięcia komercyjne, prawo musi być niemal tak dynamiczne i agile, jak same projekty. Tylko interdyscyplinarne podejście w tej dziedzinie może przynieść skutek w postaci spójnych regulacji prawnych. Wydaje się, że błędem byłoby również zatrzymanie się na uregulowaniach odzwierciedlających obecny stan technologii w krajowym przemyśle kosmicznym, w sytuacji, gdy na całym świecie toczy się debata na temat koncepcji regulacji takich zagadnień jak górnictwo kosmiczne czy loty suborbitalne. Wymaga to holistycznego podejścia w zakresie przepisów z zakresu handlu, podatków, kontraktów, odpowiedzialności i zamówień publicznych.


Prawo powinno pełnić rolę czynnika ułatwiającego działalność, lecz przede wszystkim czyniącego ją przewidywalną. Powinno nie tylko „opisywać” działalność w głównym nurcie przemysłu, ale także być otwarte nowe koncepcje, takie jak IoT (Internet of Things), górnictwo kosmiczne itp. szczególnie tam, gdzie powstające nowe przedsiębiorstwa z sektora NewSpace dostrzegają swoją szansę. Nie powinno ono jednak przesadnie regulować twardymi normami, lecz uwzględniać także normy typu soft law poprzez kodeksy postępowania i elastyczne kompetencje organów administracji. Drugą dziedziną wartą dyskusji jest zaangażowanie państwa za pomocą przepisów (twardych lub miękkich) w proces zarządzania ryzykiem i dzielenie się nim, w sposób wspierający i zachęcający do podejmowania nowych przedsięwzięć.


Podjęcie i realizacja komercyjnych przedsięwzięć w sektorze kosmicznym przez MŚP, nawet w sektorze łaskawym dla NewSpace wymaga niewątpliwie sprawności MacGyvera, lecz przede wszystkim wszechstronnej wiedzy z zakresu technologii, ekonomii, finansów, otoczenia biznesowego, zarządzania i wielu, wielu innych…


Autorka
Katarzyna Malinowska -  radca prawny, ekspert w dziedzinie prawa ubezpieczeń gospodarczych. Jej specjalizacja obejmuje także międzynarodowe prawo kosmiczne, kontrakty w przemyśle kosmicznym, odpowiedzialność odszkodowawczą oraz prawo prywatne międzynarodowe.
Jej rozprawa habilitacyjna pod tytułem Space insurance. International legal aspects została opublikowana przez Kluwer Law International w 2017 roku. Jest częstym prelegentem na polskich i międzynarodowych konferencjach naukowych i branżowych. Przewodnicząca sekcji polskiej Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawników Ubezpieczeniowych AIDA.

Dyrektor Centrum Studiów Kosmicznych Akademii Leona Koźmińskiego. Kierownik studiów Przedsiębiorczość w sektorze kosmicznym